فعال شدن محدود اینترنت جهانی در ایران

“صبح خرد”؛ از ساعات اولیه بامداد امروز، اینترنت ایران باز هم نشانه‌هایی از زنگ خطر را در پی داشته است. با وجود گزارش‌هایی از نوسانات فنی بسیار محدود، میزان اتصال به شبکه دیجیتال کشور همچنان در سطحی بحرانی و نزدیک به صفر قرار دارد. بر اساس آخرین گزارش از سوی نَت‌بلاکس (NetBlocks) — نهاد مستقل پایش اینترنت جهانی — سطح دسترسی به اینترنت در ایران در حال حاضر تنها ۲ درصد از سطح عادی است.

این رقم، که در مقایسه با میانگین جهانی و حتی سطح معمول در کشورهای منطقه نیز بسیار پایین است، نشان‌دهنده ادامه‌دار بودن یک اختلال ساختاری و هدفمند در زیرساخت‌های ارتباطی است. نت‌بلاکس این وضعیت را به‌طور رسمی با عنوان “SHUTDOWN” (خاموشی شبکه) ثبت کرده است، که معمولاً به معنای قطع گسترده و مداوم اینترنت توسط مقامات است.

بیش از ۲۰۰ ساعت اختلال: از افت ناگهانی تا اصلاحات ناچیز

پیش از هفته گذشته، اینترنت ایران در محدوده طبیعی خود عمل می‌کرد. اما از آن زمان به بعد، یک افت شدید و ناگهانی در سطح اتصال رخ داد که منجر به سقوط اتصال به سطحی نزدیک به صفر شد. در روزهای بعد، این وضعیت تقریباً بدون تغییر ادامه یافت و تنها در برخی لحظات، اتصال به میزان یک تا دو درصد گزارش شد. اگرچه در ساعات اولیه صبح امروز، نشانه‌هایی از افزایش محدود و مقطعی در داده‌های فنی مشاهده شده است، اما این بهبود نه تنها قابل توجه نیست، بلکه به‌نظر می‌رسد بیشتر به نوسانات ترافیکی جزئی و نه به بازگشت واقعی به سطح عادی شبکه مربوط باشد. هیچ نشانه‌ای از پایداری یا گسترش این بهبود مشاهده نشده است.

دسترسی محدود و نامتقارن: فیلترشکن‌ها، اما نه به همه چیز

برخی کاربران گزارش داده‌اند که با استفاده از ابزارهای فیلترشکن (VPN)، موفق به اتصال به شبکه‌های اجتماعی جهانی و وب‌سایت‌های خارجی شده‌اند. این موضوع نشان‌دهنده این است که مسیرهای خارجی اینترنت هنوز به‌صورت محدودی فعال هستند. اما یک الگوی ناپایدار و نامتقارن در دسترسی مشاهده می‌شود:

• وب‌سایت‌های خارجی (مانند گوگل، فیسبوک، توییتر) با استفاده از فیلترشکن قابل دسترسی هستند.
• وب‌سایت‌های داخلی (حتی سایت‌های ملی و دولتی) در هنگام استفاده از فیلترشکن، به‌طور کامل یا با اختلال شدید قابل دسترسی نیستند.
• همچنین، دسترسی مستقیم به سرویس‌های داخلی بدون فیلترشکن همچنان غیرممکن است. این تفاوت نشان‌دهنده این است که محدودیت‌ها همچنان به‌صورت هدفمند و دوگانه اعمال می‌شوند:
• مسدود کردن دسترسی به اینترنت جهانی برای عموم.
• حفظ یا محدود کردن دسترسی به شبکه داخلی برای موارد خاص (مثلاً مراکز دولتی یا اپراتورهای خاص).

نشانه‌های فنی: آیا بازگشت آغاز شده؟

برخی نشانه‌های غیررسمی فنی، از جمله دریافت پاسخ پینگ از سرویس Cloudflare در برخی مسیرهای اینترنت، نشان‌دهنده بازگشت محدودی در زیرساخت‌های CDN یا مسیرهای بین‌المللی است. این پدیده، اگرچه نشانه‌ای از بازگشت کامل نیست، اما از منظر فنی حائز اهمیت است و می‌تواند نشانه‌ای از آغاز فرآیند بازسازی محدود باشد. همچنین، گزارش‌هایی از اتصال مقطعی در خطوط اینترنت ثابت در برخی مناطق ایران وجود دارد، در حالی که اپراتورهای سیار مانند ایرانسل و همراه اول همچنان در بسیاری از نقاط دچار قطع یا محدودیت شدید هستند.

پیامدهای گسترده: از کسب‌وکار تا خدمات حیاتی

این وضعیت نه تنها بر زندگی روزمره شهروندان تأثیر می‌گذارد، بلکه زیرساخت‌های حیاتی مانند خدمات بیمه، بانکداری الکترونیک، ارتباطات بین‌المللی، رسانه‌ها و حتی ارتباطات داخلی دولتی نیز تحت تأثیر قرار گرفته‌اند. اتصال ۲ درصدی، که معمولاً فقط به مسیرهای خاص، شبکه‌های داخلی یا ارتباطات گزینشی محدود می‌شود، به‌عنوان یک شبکه عملیاتی قابل استفاده نیست. این وضعیت به معنای قطع کامل دسترسی به دنیای دیجیتال برای بیش از ۹۸ درصد جمعیت است.