پرستاری در ایران؛ کار سنگین، دریافتی نابرابر!

“ایرج اقبال فر” /”صبح خرد”؛  در نظام سلامت ایران، از فداکاری پرستاران بسیار گفته می‌شود؛ اما میان ستایش‌های رسمی از این حرفه و واقعیت‌های اقتصادی و کاری آن، فاصله‌ای وجود دارد که با پیام‌های تبریک و تقدیرنامه پر نمی‌شود.

پرستار ایرانی، علاوه بر مسئولیت مستقیم مراقبت از بیمار، در بسیاری از مراکز درمانی با شیفت‌های فشرده، کمبود نیروی انسانی، فشار روانی و مطالبات مالی مواجه است. در چنین شرایطی، اضافه‌کاری که باید راهکاری موقت باشد، گاه به ابزاری برای جبران کمبود نیرو تبدیل می‌شود؛ گویی قرار است ضعف در تأمین نیروی انسانی با مصرف بیشتر توان جسمی و روانی کارکنان جبران شود.

مقایسه بین‌المللی، ابعاد این مسئله را روشن‌تر می‌کند. بر اساس گزارش OECD(سازمان همکاری و توسعه اقتصادی) در سال ۲۰۲۵، درآمد پرستاران بیمارستانی در کشورهای عضو این سازمان، در سال ۲۰۲۳ به‌طور متوسط ۲۰ درصد بالاتر از متوسط دستمزد کارکنان سایر ادارات بوده است. البته این نسبت در همه کشورهای عضو یکسان نیست.
مقایسه حقوق پرستاران ایران با همتایان خارجی، البته بدون در نظر گرفتن قدرت خرید، هزینه مسکن، مالیات، مزایا و ساعات کار، تصویر کاملی ارائه نمی‌دهد. بااین‌حال، پرسش اساسی همچنان پابرجاست: آیا دریافتی پرستار ایرانی با میزان مسئولیت، تخصص و فشار کاری او تناسب دارد؟
دردناکی موضوع وقتی شدیدتر میشود که مقایسه ای داشته باشیم بین حقوق و مزایای یک پرستار شاغل در بیمارستانهای ایران و پرستاران در سایر نقاط جهان. در حالیکه پرستار ایرانی، حقوقی معادل بین صد تا صد و پنجاه دلار دریافت می کند، یک پرستار در سایر کشورها حقوقی بین چهارهزار تا پنج هزار دلار دریافت می کند.
طبق استانداردهای سازمان بهداشت جهانی، تعداد پرستار به ازای هر هزار نفر جمعیت،حداقل باید سه نفر باشد.اما شوربختانه این عدد در ایران حداکثر ۱/۶ پرستار به ازا هر هزار نفر است و حتی در برخی شهرستانهای کمتر برخوردار این عدد به نیم هم می رسد.حالا این اعداد را مقایسه کنید با کشورهای توسعه یافته ای چون ژاپن که به عدد شش پرستار بازای هر هزار نفر هم می رسد.
مسئله فقط حقوق پایه نیست. هنگامی که پرستار برای جبران هزینه‌های زندگی به شیفت‌های بیشتر وابسته می‌شود، زمان استراحت و فرصت بازیابی جسمی و روانی او نیز محدود خواهد شد. این چرخه، در صورت تداوم، می‌تواند به فرسودگی شغلی، کاهش انگیزه و تشدید مشکلات نگهداشت نیروی انسانی منجر شود.
در ایران، پاسخ به این چالش ها را نمی‌توان صرفاً در افزایش ظرفیت دانشکده های پرستاری جست‌وجو کرد. تربیت نیروی متخصص زمانی به تقویت نظام سلامت منجر می‌شود که امکان استخدام، درآمد متناسب، امنیت شغلی و شرایط کاری قابل قبول نیز فراهم باشد.

پرستار را نمی‌توان هم‌زمان به فداکاری بیشتر فراخواند و هزینه کمبودهای ساختاری را با حقوقی بین بیست تا سی میلیون تومان بر دوش او گذاشت. اگر کیفیت درمان برای سیاست‌گذاران اولویت دارد، اصلاح نظام پرداخت، تسویه منظم مطالبات، استخدام متناسب با نیاز بیمارستان‌ها و کاهش وابستگی به اضافه‌کاری‌های فرساینده باید از اولویت‌های اجرایی باشد، نه وعده‌هایی که با هر مناسبت دوباره تکرار می‌شوند.

در نهایت، معیار واقعی احترام به جامعه پرستاری نه تعداد مراسم تقدیر، بلکه میزان تناسب میان مسئولیت و دریافتی، کیفیت شرایط کار و امنیت اقتصادی و حرفه ای پرستاران است.