گم‌شدن آموزش‌و پرورش در نگاه دولت‌ها و به حاشیه رفتن مهم‌ترین نهاد کشور

باقر خرمی-صبح خرد؛ اگر کسی بخواهد ریشه مهم و اساسی مشکلات امروز جامعه را پیدا کند، لازم نیست با تحقیقات و پژوهش‌های میدانی و صرف هزینه‌های گزاف دنبال موضوع برود. کافی است با دقت کافی و دلسوزی صادقانه به جایگاهی نگاه کنیم که سال‌هاست در همه جای ایران، درباره اهمیتش به شکل سوزناک سخنرانی می‌کنیم، اما در عمل آن را به حاشیه رانده‌ایم: آموزش‌وپرورش.

با وجودی که در دولت‌های مختلف، آموزش‌وپرورش همواره در تریبون‌ها و منابر، «مهم‌ترین دستگاه کشور» بوده است؛ اما در تصمیم‌گیری‌های واقعی، بودجه‌ای، سیاست‌گذاری، نیروی انسانی، چشم‌اندازهای پیش‌رو و تعیین اولویت‌ها، اغلب در ردیف دستگاهی قرار گرفته که باید با کمترین امکانات، برترین و مهم‌ترین مأموریت را انجام دهد.

این تناقض، نه تنها یک ضعف مدیریتی آشکار، بلکه یک اشتباه راهبردی کلان است.

کشوری که می‌خواهد از فقر، آسیب‌های اجتماعی، فساد، بی‌اعتمادی، بیکاری، مهاجرت نخبگان، ضعف سرمایه اجتماعی و شکاف‌های فرهنگی بین نسلی عبور کند، نمی‌تواند آموزش‌وپرورش را صرفاً محل استخدام چندصد هزار معلم برای برگزاری امتحان در مدرسه و صدور کارنامه تعریف نماید.

آموزش‌وپرورش، در تمام جهان محور و تکیه‌گاه تولید آینده یک کشور است. بذرهایی که امروز در مدرسه کاشته می‌شوند، فردا در اقتصاد، سیاست، فرهنگ، ورزش، خانواده و جامعه برداشت خواهند شد.

وقتی مدرسه بی‌کیفیت باشد، جامعه هزینه‌اش را می‌پردازد. گسترش ناامنی، افزایش زندانی، استخدام بیش از حد پلیس و… زاییده بی‌کیفیتی آموزش در مدرسه است. دغدغه معیشتی معلم نیز در کنار آن، از عوامل آسیب‌زاست.

وقتی دانش‌آموز مهارت زندگی، تفکر انتقادی، مسئولیت‌پذیری و کارآفرینی و… را نیاموزد، دانشگاه و بازار کار باید هزینه شکست مدرسه را بپردازند.

اگر آموزش رسمی نتواند نسل آینده را با واقعیت‌های جامعه پیوند دهد، فضای غیررسمی و شبکه‌های اجتماعی منتظر نخواهند ماند و این خلأ را پر خواهند کرد.

مشکل چیست؟

مشکل تنها کمبود بودجه و عدم به‌کارگیری نیروی انسانی توانمند نیست. مشکل، نوع نگاه حاکمیت به آموزش‌وپرورش است.

یقیناً تا زمانی که نگاه متمرکز و اداری حاکم بر آموزش‌وپرورش تغییر نکند، افزایش بودجه و استخدام نیروی کارآمد به‌تنهایی معجزه نخواهد کرد.

مدرسه باید از یک واحد اداریِ مجری بخشنامه، به یک نهاد زنده اجتماعی و تربیتی تبدیل شود.

معلم، دانش‌آموز و خانواده باید شریک واقعی آموزش باشند و در تصمیم‌گیری‌ها سهیم گردند، نه صرفاً مخاطب بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌های اداری متمرکز باشند.

این سلسله‌نوشتار ادامه دارد.

سیدباقر خرمی ـ شهرستان لنده ـ شهریور ۱۴۰۵