عقده های درونی / بقلم بهتاش فضلی

عقده ها از ديدگاه يك روانكاو سويسي
همان علايقی هستند که در وجود کلیه  انسان های روی زمین وجود دارند و تقریبا ۳ دسته هستند:

الف) علا قه به شی» (که با رفتارهای مربوط به آن شی» خاص مشخص می شوند مثل وصول، تماشا کردن، شناختن، تملک، احتراز کردن، خراب کردن و مانند آن).
ب) علا قه به «من» و اعتبار آن (از راه مقایسه خود با دیگری، اثبات وجود خود، حق خواهی، شناساندن خود و شناختن خویش و…).
ج) علا یق شخصی ویژه (نظیر یک سری رفتارهای خاص و کنش – واکنش ها).

و كنار اينها انواع مختلف عقده ها وجود دارد كه به توضيح دو مورد از انها اشاره ميكنيم :

—عقده تخریب:
این عقده تمایل به تخريب ،ضایع ساختن، به هدر دادن و از دیدگاه فرهنگی، خراب کردن و عیب جویی کردن و بی اعتبار ساختن دیگران و عقاید است به قيمّت بالا بردن خود
این عقده می تواند در حد سادیسم (یعنی لذت بردن از رنج دادن دیگران، صدمه زدن و تنبیه کردن)
یا خودآزاری (یعنی لذت بردن از آزارخود در پی چیزی که موجب رنج فرد می شود و خوش آمد از درد کشیدن) پیش رود.

–عقده خودنمایی:
شامل میل مفرط به دیدن و دیده شدن، شناختن و دانستن، تحسین و تمجيد و توجه دیگران را تحریک کردن در جریان اسرار و رموز قرار گرفتن و… می شود.

به شخصه اعتقاد دارم خيلي از عقده هاي دروني ناشئ از كمبود محبت در خانواده است كه نياز به تامل و تفكر بيشتري در بين روانشناسان دارد.
در جامعه كنوني ما اسيب هاي اجتماعي موجود در جامعه نيز  ميتواند ناشئ از همين عقده هاي دروني باشد،
به چه قيمتي گاهي أشخاص در جامعه در صدد تخريب ديگران بر مي ايند ؟
ميتوان اينگونه بيان كرد كه حسادت هاي دروني ، حقارت و عدم اطلاع از معناي رقابت سالم
مسبب اينگونه معضلات است …

نشانه هاي شفاف
حقارت و عقده هاي دروني
در افراد را بطور كلي
ميتوان اينگونه عنوان كرد
كه تركمندي نيز
إشاراتي به ان داشته است :

۱ـ كوشش براي هدفهاي شخصي
بيهوده و يا غير عقلاني
۲ـ احساس ترس در مواجهه با افراد
۳ـ احساس ذلت و حقارت نفس
۵ـ سكوت طولاني از طرفي
و پرحرفي از سوي ديگر
۶ـ بدبيني و عيب جويي
از افراد و توجيه غير منطقي

با حديثي از أمير المؤمنين به
نوشته خود پايان ميدهم
باشد كه عمل كنيم :

نِفاقُ المَرءِ مِن ذُلٍّ يَجِدُهُ في نَفسِه.
نفاق و دورويي نشانة (عقدة) حقارتي است که شخص منافق در درون خود احساس مي‌کند. (فهرست غرر، ص ۳۹۵)

*بهتاش فضلي
مدرس دانشگاه
تير ماه ٩٥*