آینه نقد………………./محمود منطقیان

پایگاه خبری تحلیلی”صبح خرد”(sobhekherad.ir)

…آینه نقد…
درباره نقدونقش آن دانستن چندنکته موردنیازاست.
 نخست بهتراست نقد رابررسی وکاوش وسپس آشکاروروشن نمودن درستی ونادرستی ونیکی وبدی چیزی معنی کنیم.بدین روی درنقدنخست کاوش وبررسی وپس ازآن بیان ونشان دادن کاستی ویادرستی پدیده ای است.
 نقددرنمونه مانندآینه ویا ترازواست که درستی وکاستی وکمی وزیادی یک پدیده را آن گونه که هست آشکارا نشان می دهد و این سبب می شود که کاستیها به درستی وبی سامانیها به تعادل وسامان بینجامد. برآیندسخن این است که نقدامری پسندیده وموردنیازجامعه است وبایدبه سبب نقش سازنده ومفیدش درجامعه نهادینه شودوهمه آن را بپذیرندوگردن نهند.
واکنش مادربرابرنقدچگونه بایدباشد؟
نخست بایدنقدرابه درستی ودقت دید ویاخواند ویاشنیدوآنگاه ازروی اندیشه وآرامش پاسخ گفت؛که واکنش تندو احساسی ونسنجیده به نقد کاری نادرست ونسنجیده وناپسنداست.
ویژگی نقدازدوحال بیرون نیست؛ یانقدآگاهانه وبه جا وسنجیده است که درابن صورت نقدکننده حقی برمادارد؛ چراکه ماراازخطاوکاستی درکارمان آگاه کرده است وبه جاست که ازاو سپاسگزاری کنیم ودراصلاح وسامان آنچه ازماخواسته است گام برداریم ودراصلاح روش ورفتارخودنیزبکوشیم.
واگرنقدبی پایه ونادرست وناسنجیده وناشیانه وناسزاوناسزاوارباشد،بهتراست که وقت خودراصرف پاسخ گویی به آن نکنیم وباآرامش وخندان ازکنار آن بگذریم وچنین نقدهایی راناشنیده انگاشته وبه دست بادفراموشی بسپاریم.
 درجامعه ی ماوبه ویژه درجامعه عشیره ای خیلی ها نقد رابرنمی تابند وآن رابه دل می گیرندوگاهی واکنش منفی ازخودنشان می دهند؛تاجایی که برخی انتقادرانشان بدخواهی می دانندودرپی انتقاددرصددانتقام اند دیده شده است که جمعی ازمدیران انتقادکارکنان وزیردستان راتاب نمی آورندوچون انتقادی ازکسی بشنوند نسبت به انتقادکننده بی مهری ورزندو گاهی زمینه آزاراورافراهم آرند که عزل وبرکناری یکی ازپیامدهای نقد برای کارکنان ویامدیران منتقدو پایین دست است.

برخی چنان خوی خود خواهانه ومستبدانه دارندکه از فرودستان چشم داشت تبعیت چشم بسته وبی چون وچرادارندوانتقادرا باانتقام پاسخ می دهندکه این کار ناپسندوموجب پوشیده شدن عیوب ورشدفسادوانزوای خیرخواهان است.
برخی به این دل خوش دارندوعادت کرده اندکه همواره ستوده شوند والقاب گیرندودستورات آنها را بی چون وچرابپذیرندوبکارگیرندوحرفی خلاف مرادشان برزبان نیارند واگر
چنین نکنندبایدازدرگاه رانده شوند وگوشه گیرندوسردرلاک خویش آرند وبدین گونه اهل تملق وریابرخوبان پیشی گیرندوبااین شیوه که درپیش گرفته اندروزبه روزرتبه گیرند،هرچند که چرخ کارهاازکارافتدوجامعه به حالت ادباردرافتدوپای پیشرفت وسامان امورلنگ شودوروزگاربرمردم تنگ.
 امابایدگفت که نقدهم بایدازسرآگاهی وهم ازسرخیرخواهی وهم بازبان و بیانی خردپذیروروشی مدبرانه واثر گذارودرقالب گفتار،نوشتارویابه زبان شعروهنرباشدتااثرگذاردوحاصل نیکوبه بارآرد؛چراکه هدف نقداصلاح ودگرگونی وسامان وبهبودحال فرد وجامعه است به گونه ای که کارها به نیکی انجام گیرندوهمه درسایه آرامش واعتمادخرسندشوند.
لیکن برخی ازسرناآگاهی قلم به دست گیرندوبی تحقیق براین وآن خرده گیرند وهرکس راکه خواستندبانیش قلم و زبان به سخره گیرند وسخت بیازارند.

اینهاهرگز نه درپی سامان وبهبودو اصلاح کارندبلکه باجمعی خرده حساب دارندوبعضاازدرون بیمارندودردل عقده ها دارندوهمواره درپی لذت آزارندوغافل ازاین که منتقد نبایدبا
شخص نقدشونده کاری داشته باشدویا به کسی توهین رواداردوصفت ناپسند نسبت دهدبلکه بایدهدفش نقدواصلاح رفتارهاوشیوه هاباشد.یعنی درنقدبه خودشخص کاری ندارندبلکه به رفتار شخص کاردارندوخرده می گیرند.
این است که درنقدجایی برای توهین وناسزانیست وهدف ازآن بیان نیک وبد ودرست ونادرست اموروکارها به قصد اصلاح وبهبودوسامان فردوجامعه است.چنین باد.

“حافظ ارخصم خطاگفت نگیریم براو
وربه حق گفت جدل باسخن حق نکنیم
عیب مَی جمله بگفتی هنرش نیزبگو
نفی حکمت مکن ازبهردل عامی چند”
منطقیان ۹۶/۴/۸

پایگاه خبری تحلیلی”صبح خرد”(sobhekherad.ir)