نمی خواهم «دا» ، مادرم شود

بسم الله الرحمن الرحیم

وَ مِنْ‌ آيَاتِهِ‌ خَلْقُ‌ السَّمَاوَاتِ‌ وَ الْأَرْضِ‌ وَ اخْتِلاَفُ‌ أَلْسِنَتِکُمْ‌ وَ أَلْوَانِکُمْ‌ إِنَ‌ فِي‌ ذلِکَ‌ لَآيَاتٍ‌ لِلْعَالِمِينَ‌

و از آیات او آفرینش آسمانها و زمین، و تفاوت زبانها و رنگهای شماست؛ در این نشانه‌هایی است برای عالمان!

“صبح خرد” داریوش حفیظی فرد، کارشناس ارشد زبان انگلیسی/  در ابتدا لازم است اشاره شود با توجه به اینکه پیوسته با متون انگلیسی سر و کار دارم، این توفیق را داشته ام گامی هرچند بسیار کوچک در جهت احیاء واژگان لری داشته باشم و واژگان زیادی را گردآوری کنم که در زبان لری و انگلیسی مشترک اند ( با کمی تغییر در تلفظ). در اینجا، به واژگان اصیل و کهن لری اشاره می شود که تقریبا” دیگر جایگاهی در میان لر زبانان ندارند. ذکر این واژگان دلیل بر تایید و استقبال از ورود واژگان زبان های دیگر به زبان لری نیست، بلکه برآنم تا این مهم یادآوری شود که واژگانی را که امروزه لر زبانان به نوعی کسر شان و بی کلاسی می دانند آنها را در محاورات و گفتگوهای خود بکار گیرند، همان واژگانی اند که در یک زبان بین المللی و مجامع بین المللی به صورت رسمی کاربرد دارند که ان شاءاالله به صورت کتاب و مقاله در دسترس علاقه مندان به زبان لری قرار خواهد گرفت. نمونه ای از این واژگان:

بُنگ (صدای بلند): bong

رچس(بی حرکت، متوقف شدن): recess

لُرکه(آماده بودن): lurch

پاتیل(پاتیل، طشت): patella

سرو(غم و اندوه، سوگ): sorrow

راکه(سخت گذر، پر سنگلاخ): rocky

پت و پوز(چهره، دهان): pate/puss

بلازه(شعله آتش): blaze

گلوپ/ گلوب( لامپ، روشنایی) : globe

لُنگ (میل و اشتیاق زیاد به چیزی): long

گلپ(جرعه نوشیدنی از مایعات): gulp

گریوس(گریه، بسیار غمگین): grievous

لَم (شل، لنگ): lame

تُرنه: (طره، موی تابیده، مارپیچ مانند): torna

سـُت، سـُهته(سیاه بودن، دودگرفتگی): soot

دَرام(ظرف استوانه ای، بشکه): drum

بِتل(نوعی سوسک، حشره): beetle

پیتاپیت(چرخیدن): pit a pat

رو، رو رو کردن(غم و اندوه): rue

توتر(غلتیدن): totter

فنگر(انگشت): finger

بیم آهن(تیرآهن): beam

دومن(پایین): down

و… .

آری، نمی خواهم «دا» مادرم شود؛

برای ما لر زبانان، باید همیشه مادر «دا»، پدر «بُوه»، خواهر«دَری » و برادر «گَگَو» باشد.

لُری دایره گسترده ای از توانمندی واژه پردازی، اصطلاح سازی و توصیف و پیشینه زبانی و در یک کلام هویت را در کالبُد خود دارد و بر پایه دائرةالمعارف و واژگان کهن و اصیل استوار است، ولی امروزه بسیاری از لر زبانان به دلیل عدم آگاهی، در حال گذر اشتباه از این مسیر هستند.

در روزگاری که باید در تکاپو بود تا زبان مادری زنده داشته شود، ولی آنچه در میان مردم لر زبان مشاهده می شود، چیزی شبیه به تیشه زدن به ریشه خود است. واژه لر یادآور غیرت و مردانگی است، حال معلوم نیست چرا امروزه این غیرت را در حفظ زبان مادری خود نشان نمی دهند؟

فارسی، زبان معیار است و باید و شايسته است حفظ و پاسداری شود اما نباید ترویج آن خللی در دیگر زبان ها ایجاد کند. از طرف دیگر ترویج زبان لری هیچ منافاتی با زبان فارسی ندارد، با این حال باید پرسید چرا بعضی از لر زبانان سعی دارند هویت زبانی خود را کمرنگ جلوه دهند یا به بوته فراموشی سپرده شود؟

فراموشی زبان لری، فضیلت نیست:

اینکه در بین بسیاری از خانواده ها رایج شده است کودکانشان از همان ابتدا به زبان فارسی صحبت کنند، هیچ پشتوانه و تفکری را به همراه ندارد و می توان گفت چشم و هم چشمی های سایر جنبه های زندگی به زبان نیز سرایت کرده است و والدین به طور ساده انگارانه خوشبختی فرزندانشان را در حرف زدن به زبانی دیگر جستجو می کنند غافل از اینکه بیگانگی با زبان مادری روند رشد هوشی و كلامي كودک را با آسیب مواجه می کند. یکی از دلایل عمده اینکه والدين با فرزندان خود فارسي صحبت مي كنند ناشی از این تفکر اشتباه است که آنها تصور می کنند در بزرگسالی نمی توانند با فارسی زبانان ارتباط زبانی موثری برقرار کنند و آن را نوعی احساس خجلت زدگی می دانند و همین علت از دلایل رواج زبان فارسی در میان لر زبانان شده است که اگر چاره ای اندیشیده نشود، به یک فرهنگ عمومی اشتباه تبدیل می شود و زبان لری در معرض خطر و زوال قرار می گیرد. چه بسیار افراد موفق لر زبانی داریم که از کودکی تا بزرگسالی به زبان مادری تکلم داشتند و امروزه علاوه بر اینکه فارسی را خیلی روان حرف می زنند، زبان های خارجی دیگری را نیز در کنار زبان مادری خود تکلم می کنند. در واقع مي شود لری حرف زد و فارسي را هم ياد گرفت.

نباید اجازه ندهیم زبان لری به سرنوشت لباس های محلی و رنگانگ بانوان دچار شود که به تدریج در حال حذف است و در میان بانوان جوان به جز در مراسم شادی و عروسی جایگاهی ندارد. بیایید این رقابت و چشم و هم چشمی های اشتباه یادگیری زبان فارسی را کنار بگذاریم و قرار گرفتن در اين موقعيت تحقير آميز را بر فرزندانمان تحميل نكنيم. نباید به علت تفکرات غلط، از اصالت، فرهنگ و ميراث های مادی و معنوی سرزمين مادری خود فاصله بگیریم و ارتباطمان را با گذشتگان قطع کنیم. آموزش زبان دوم بدون آموزش زبان مادری که شامل پیچیده ترین فرآیند عاطفی است، مانند ساختمانی است که شالوده اش به خوبی مستحکم نشده و در نهایت دچار فروپاشی می شود.

تکلم به زبان فارسی باعث دور شدن لر زبانان از هویت خود می شود و والدین باید آگاه باشند که راه پیشرفت در صحبت کردن به زبان فارسی نیست. بهترين خدمت والدين به بچه ها انتقال زبان اصيل و مادري به آنهاست، چرا که این زبان، زبان انتقال احساسات و افکار به کودکانشان می باشد. اگر در کودکی زبان مادری را نیاموزیم، مثل این است که از ابتدا از ریشه خودمان جدا شدیم و این یعنی بحران هویت و اینکه ندانیم به کجا تعلق داریم!

با این همه اهمال کاری های صورت گرفته در قبال زبان لری، توجه به آن همت و تلاشی مضاعف می طلبد تا مبادا در سایه ضعف و بی توجهی خانواده ها، متولیان و مسئولین به سرنوشت درختان بلوط زاگرس دچار شود.

جوانان امروزی خیلی زود تحت تاثیر زبان های دیگر قرار می گیرند و به دلیل ناآگاهی یا تحصیلات دانشگاهی یا از روی نوآوری و افاده و تکبر و اصطلاحاً لفظ قلم، واژه های دیگری را بعنوان جایگزین بکار می برند.

اینکه هر روز شاهد افول و گوشه گیری زبان لری هستیم، دلایل مختلفی دارد که فقط به چند مورد از آنها به صورت گذرا اشاره می شود:

۱-عدم توجه نهادهای فرهنگی: در حالی که نهادهای فرهنگی و سازمان هایی که با آموزش افراد سر و کار دارند باید به گسترش و ترویج زبان لری توجه ویژه ای داشته باشند، ولی هر روز شاهد ارائه مجوز و برگزاری همایش ها و کلاس هایی برای کنترل و در واقع حذف لهجه و زبان بومی هستیم که این خود جای تعجب و تاسف بیشتری دارد.

۲- عدم توجه دانشگاهیان و تحصیلکردگان: در حالی که باید قشر تحصیلکرده پیشقراول بکارگیری و احیاء واژگان زبان لری باشند، اما می توان گفت که این گروه بیشترین آسیب را به زبان لری وارد نموده است! بسیار مشاهده شده است که بسیاری از این قشر آگاهانه یا ناآگاهانه از کاربرد واژگان لری خودداری می کنند و لری حرف زدن را به اصطلاح نشانه بی کلاسی و عقب ماندگی می پندارند.

۲-خود کم بینی(inferiority complex) و عدم اعتماد به نفس در بکارگیری واژگان لری در گفتگوها و محاورات روزمره: در موقعیت های مختلف می توان پدیده گریز از زبان لری را به وضوخ مشاهده کرد و خانواده ها با اصرار به فرزندان و حتی اجبار آنان به فارسی حرف زدن نشان می دهند که عطش وافری برای فرونشاندن زبانه های اصیل زبان لری دارند، چنانچه گویی از حرف زدن به زبان لری شرم دارند!

۳-افزایش ناهمگنی جمعیت، عدم توجه رسانه های گروهی و بسیاری عوامل دیگر از جمله این دلایلند که خود فرصتی دیگر می طلبد.

می توان راهکارهای زیر را برای گسترش و ترویج زبان لری بکار گرفت:

۱٫ ورود ادارات فرهنگ و ارشاد اسلامي استان به این حوزه در قالب برنامه های مختلف

۲٫آموزش واژگان اصیل و کهن لری و ورود نهادهای مختلف از جمله آموزش و پرورش،مراکز دانشگاهی، كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان و…

۳٫توجه ویژه به زبان لری در مراکز پیش دبستانی و همچنین در مدارس به صورت کلاس های فوق برنامه (همانند آموزش زبان کردی که در استان های کردنشین آموزش داده می شود)

۴٫اختصاص زمان ویژه و پخش برنامه های اختصاصی از صدا و سیما به زبان لری و نه به صورت تلفیقی و آمیخته با زبان فارسی

۵٫ برگزاری همایش ها و سمینارهایی برای پاسداشت زبان لری

۶٫ آموزش از طریق وسايل ارتباط جمعي و فضای مجازی

بی مهری ها به زبان لری، تداعی کننده این شعر نیمایوشیج است:

نازک آرای تن ساق گلی

که به جانش کِشتم

و به جان دادمش آب

ای دریغا به برم می شکند

آری، اگر اقدامات فرهنگی عاجل صورت نگیرد، نسل جدید دچار بحران هویت زبانی خواهد شد و این زبان که نسل به نسل انتقال یافته است رو به زوال می گذارد و آیندگان این خطا و اشتباه را نخواهند بخشید.

شاید با خواندن مطالب فوق این مطلب به ذهن خواننده متبادر شود که لری گویش است و زبان نیست.

در این رابطه باید گفت که زبان لری زبانی مستقل است که همزمان با زبان فارسی از زبان پهلوی حدود دو هزار و پانصد سال پیش جدا شده است. زبان لری همانند فارسی دارای ساخت واج- واژی و نحو خاص خود است. دلیل گویش شمردن آن ممکن است بخاطر عدم تحقیق و پژوهش هایی باشد هنوز در این رابطه صورت نگرفته است. زبان لری علی رغم تشابهات آوایی و واژگانی که به زبان فارسی دارد، دارای تفاوت های زیادی با آن است؛ اما شباهت این دو زبان به این علت است که هر دو متعلق به یک خانواده زبانی هستند. مانند زبان انگلیسی و آلمانی که بواسطه متعلق بودن به یک خانواده زبانی، اشتراکات بسیاری با همدیگر دارند ولی دو زبان متفاوت می باشند.

بنابراین باید گفت که لری زبان است نه گویش.

پرداختن بیشتر به این مقوله در حوصله این نوشتار نیست و در نوشتارهای بعدی به آن پرداخته می شود.

شرح این هجران و این خون جگر / این زمان بگذار تا وقت دگر