مدیریت در فقدان معنا: روایتی از زوال شادی در دهدشت

کیوان ضرغامی-صبح خرد؛ دهدشت امروز تصویری زنده از بحران شهری در ایران پیرامونی است؛ شهری که در آن فقدان معنا در مدیریت به یک وضعیت ساختاری بدل شده است. کافی است به پارک‌هایش نگاهی انداخت: جایی که کودکان به جای تاب و سرسره، در میان «شیشه‌های خرد و چمن‌های پژمرده» بازی می‌کنند و خانواده‌ها بر زمینی آلوده می‌نشینند که تنها نشانه‌ی مدیریت شهری، باز کردن آب لوله‌ها در چند روز یک‌بار است. این وضعیتی است که نمی‌توان آن را جز به «بی‌اعتنایی سیستماتیک به رفاه شهروندان» نام نهاد.

بودجه‌ها در هزارتوی سیاست‌بازی ناپدید می‌شوند و وعده‌ها در گرداب شعار غرق. نتیجه آن است که دهدشت با کمترین سرانه‌ی فضای سبز، پارک‌هایی در پایین‌ترین حد استاندارد، نبود مراکز تفریحی ایمن و فقدان مکان‌های عمومی برای تنفس جمعی، به شهری بدل شده است که شادی در آن «بیگانه‌ای است که هرگز دعوت نشده». این نه یک نقصان موقت، بلکه یک «بحران ساختاری در مدیریت شهری» است.

چرا باید حقوق شهروندی تا این اندازه نادیده گرفته شود؟ مگر مدیریت شهری قرار نبود پاسدار آسایش عمومی باشد؟ پس چرا «آسایش نایاب‌ترین کالای دهدشت» است؟ حتی پارک‌هایی که می‌توانستند پناهگاه خانواده‌ها باشند، به «مزارع ناامیدی» تبدیل شده‌اند. در این شهر، مدیریت معادل است با فرار از مسئولیت و دفن صدای مردم زیر خروارها وعده‌ی بی‌عمل.

دهدشت امروز «تصویر عریانی از بی‌عدالتی شهری» است. کودکانش معنای شادی جمعی را نمی‌دانند و خانواده‌هایش در خستگی و بی‌پناهی فرسوده می‌شوند. مدیریتی که پارک‌داری را به باز کردن یک شیر آب تقلیل داده، «پرنسیب ندارد، چشم‌انداز ندارد و وظیفه نمی‌شناسد». در چنین فضایی، حتی ابتدایی‌ترین حقوق شهروندان در تأمین حداقل استاندارد رفاه نیز به حاشیه رانده شده است.

شهروندان دهدشت سهمی جز زباله‌های جمع‌نشده و پارک‌هایی در حد نماد فلاکت ندارند. چرا کودکان این شهر باید با حسرت به فضاهای شهری دیگر بنگرند؟ چرا شادی باید امتیازی باشد که به آنان داده نمی‌شود؟ این پرسش‌ها نه شعار، بلکه یادآوری حقیقتی بنیادی‌اند: شهروند تنها مالیات‌دهنده و رأی‌دهنده نیست؛ «انسان است» و انسانی که حق دارد از زندگی و محیط زیست شهری خود لذت ببرد.

حقِ شادی در دهدشت اما هر روز لگدمال می‌شود. مدیریت در خواب است و نتیجه، شهری با چشم‌اندازی مسدود و آینده‌ای مبهم. تا کی باید شادی در حاشیه بماند؟ چرا حتی یک شهربازی ایمن ساخته نمی‌شود؟ چرا پارک‌ها که باید قلب تپنده‌ی نشاط باشند، به نماد بی‌تفاوتی بدل گشته‌اند؟ این پرسش‌ها را نه با وعده می‌توان خاموش کرد، نه با شعار دفن و نه با افتتاحیه‌های نمایشی پوشاند.

دهدشت امروز بیش از هر زمان به «اقدام عملی و بازسازی زیرساخت‌های رفاهی» نیاز دارد؛ بازسازی‌ای که بر مدار برنامه‌ریزی، تخصیص بودجه‌ی واقعی و نظارت اجتماعی استوار باشد. شهری که شادی ندارد، آینده‌ای نیز نخواهد داشت؛ و مدیریتی که رفاه را به رسمیت نمی‌شناسد، مشروعیتی ندارد. اگر قرار است این شهر دوباره زنده شود، نه با شعار بلکه با «مدیریت واقعی»، پاکیزگی، امنیت، پارک‌های ایمن و طراحی شهری مبتنی بر حقوق کودکان و خانواده‌ها خواهد بود.

به بیان روشن: «شادی در دهدشت فقط یک نیاز روانی نیست، یک ضرورت حیاتی برای بقا و آینده‌ی شهر است.» شادی و رفاه شاخص سلامت اجتماعی و کیفیت حکمرانی‌اند. بی‌توجهی به فضاهای سبز و زیرساخت‌های تفریحی یعنی سرمایه‌گذاری منفی بر آینده. مطالعات جامعه‌شناسی شهری، از دورکیم تا بوردیو، نشان داده‌اند که حذف عرصه‌های جمعی شادی نه‌تنها آسیب‌های اجتماعی را افزایش می‌دهد، بلکه به فرسایش اعتماد عمومی و انباشت نابرابری منجر می‌شود. شهری که پارک ندارد، میدان عمومی ندارد؛ و شهری که میدان عمومی ندارد، «سیاست‌زدایی از زندگی روزمره» را تجربه می‌کند. در چنین وضعیتی، شهروند به سوژه‌ای منفعل تقلیل می‌یابد که تنها بقا را می‌شناسد نه زندگی را.

دهدشت اگر بخواهد از این چرخه‌ی فرساینده خارج شود، باید مفهوم مدیریت شهری را بازتعریف کند؛ بازتعریفی که در آن شادی و رفاه نه امر فرعی بلکه بنیان مشروعیت سیاسی و اجتماعی باشد. در غیر این صورت، زوال شادی به زوال اعتماد، و زوال اعتماد به زوال خود شهر خواهد انجامید.